Marcel's weblog

We hadden een prettige vlucht van Delhi naar Kolkata. We konden meteen in de bus van de luchthaven naar het centrum stappen. Zelfs op zondagavond kost het de bus een uur om de ruim 10 kilometer naar Esplanade (metro- en busstation) te rijden (40 roepies p.p. ~55 eurocent).

We sliepen in hetzelfde hotel Pioneer International als de eerste dagen van onze reis, maar voor een veel scherpere prijs in een betere kamer. Sommige treden van de krakende houten trap zitten nog steeds los. ‘s Ochtends werden we wakker van het gekoer van de duiven die op het afdakje van de niet meer werkende airco zaten.

De temperatuur is nu veel hoger dan een maand geleden: 32 a 34 graden. ‘s Nachts koelt het gelukkig af naar zo’n 16 graden. Het is fijn om nog even in de warmte te zijn!

Ik vind Kolkata een prettige stad. De stad heeft een enigszins provinciaal karakter en is niet zo hectisch als Delhi. Vaak zijn er stoepen waarop je kunt lopen. De vele oude, vervallen gebouwen, waarop vaak struiken groeien, hebben iets romantisch. Het is leuk om op straat thee te drinken uit een terracotta wegwerpkopje. Een apart verschijnsel zijn de rickshaws die door vaak magere mannen op blote voeten worden getrokken. Meestal lopend, maar soms ook rennend. Ze zijn heel arm, ze huren het wagentje en slapen ‘s nachts op straat. Zelfs het vele toeteren van het verkeer is meestal dragelijk. Apart is de brandweerauto die als geluidssignaal een bel heeft, die met de hand wordt bediend. Ongeletterden kunnen op straat een brief laten typen. Overal rijden oude, gele Ambassador taxi’s. Hier en daar kaarten mannen op een kleed op straat. Er zijn relatief veel bedelaars, soms met misvormde of missende ledematen. Aan de rand van de straat scheiden mensen papier, plastic en glas dat in grote, witte plastic zakken gaat. Je kunt overal op straat voor een habbekrats eten, wat we voor onze gezondheid meestal maar laten. Hier en daar wordt met een handbediende pers suikerriet uitgeperst. De oude, knarsende, ijzeren tram lijkt een beetje op een tank. De gekste dingen worden vervoerd door rickshaws of op de fiets, zoals twee volle melkbussen. Boeren na de maaltijd is hier vrij normaal, net als rochelen en fluimen op straat.

Voor het hotel is er een handbediende waterpomp, waar mannen in een boxershort zich met veel zeep grondig wassen. We gaven de shampootjes die we in een hotel kregen weg. Vanochtend was er iemand bezig om een waterzak te vullen. Bijzonder was dat de donkerbruine waterzak gemaakt was van de huid van een geit of schaap. De pootjes waren nog dichtgeknoopt zichtbaar.

We bezochten het waarschijnlijk grootste stadspark ter wereld, the Maidan. Veel jongens spelen cricket op het nu wat dorre gras. We zagen het bekende Victoria Memorial (1906-1921). Ook bezochten we de grote New Market, eigenlijk een hele wijk, waar je van alles kunt kopen, zoals kruiden, huishoudelijke artikelen en kippen voor de slacht. Hier word je erg vaak lastig gevallen door zogenaamde gidsen, die alleen uit zijn op de commissie van het winkeltje waar ze je heen willen brengen. We kochten kleine cadeautjes voor de buren die op ons huis hebben gepast.

Omdat onze dompelaar het na een maand trouwe dienst met een kleine steekvlam af liet weten, gingen we op zoek naar een nieuwe. Volgens de wet van Murphy konden we die natuurlijk niet vinden. Gelukkig vond ik er uiteindelijk één in de avond, toen ik wat bananen ging kopen. Er moesten er van twee één gemaakt worden. Thuis ga ik er een beter snoertje aanzetten, zodat we de dompelaar tijdens onze volgende reis veiliger kunnen gebruiken. Het huidige snoertje wordt warm, omdat de draden te dun zijn voor de 500 watt die de kleine dompelaar gebruikt.

Ik waste onze kleren, zodat we schoon terug kunnen vliegen naar Nederland. Handig is dat in vrijwel elke hotelkamer een emmer is. Ik was onze kleren altijd met de kleine zeepjes, die we af en toe krijgen in een hotel. Toiletpapier krijg je heel soms in een wat beter hotel en dan vrijwel altijd in de vorm van kleine rolletjes. Buiten de toeristische plaatsen is het moeilijk verkrijgbaar, dus we zorgen altijd dat we een voorraadje hebben. Anders is er altijd een kraantje en een kannetje bij de WC. Dit is overigens de reden waarom de lokale bevolking altijd met de rechterhand eet (zonder bestek, dat is alleen voor de toeristen). Alleen in de wat betere hotels krijg je een handdoek, daarom hebben we altijd een klein sporthanddoekje bij ons. Het beddegoed is meestal redelijk schoon, maar voor het geval dat kun je beter een lakenzak bij je hebben.

In totaal bezochten we dit jaar zes staten: achtereenvolgens West-Bengalen, Jharkhand, Bihar, Uttar Pradesh, Rajasthan en Delhi. In 2008 bezochten we vier staten: Kerala, Tamil Nadu, Andhra Pradesh en Karnataka. Het toerisme, en daarmee de voorzieningen, zijn goed ontwikkeld in Rajasthan. De andere staten, met name Bihar, Jharkhand en West-Bengalen, zijn veel primitiever, maar daarom niet minder interessant. In mijn beleving was het reizen in Zuid-India makkelijker en het eten lekkerder. In Noord-India reis je hoofdzakelijk met de trein, in Zuid-India hoofdzakelijk met soms overvolle bussen.

Vanavond vliegen we na 5,5 week weer naar huis. Helaas moeten we zo’n acht uur midden in de nacht wachten in Dubai. Gelukkig vliegen we naar Amsterdam in één van de meest luxueuze passagiersvliegtuigen, een Airbus A380. Het is het grootste passagiersvliegtuig ter wereld. Er is zelfs internet aan boord tegen betaling van een klein bedrag (5 MB voor $2,75 en 30MB voor $10). We ontmoetten een man in een restaurantje die op Schiphol werkt en speciaal bij Emirates had geboekt om in dit vliegtuig te kunnen vliegen.

Voor degenen die een reis plannen naar India: wij hebben samen minder dan 25 euro per dag uitgegeven, inclusief alles, behalve de vlucht van Delhi naar Kolkata (80 euro p.p.).

De trein had deze keer maar liefst vier uur vertraging, maar dat werd goedgemaakt door het prachtige landschap met duizenden Khejri-bomen (prosopis cineraria). Deze boom is bestand tegen vorst en langdurige droogte en alle delen van de boom kunnen nuttig worden gebruikt. Nu hij kaal is, lijkt hij een beetje op de Baobab (apenbroodboom).

Voor vertrek naar Jodhpur boekten we al een trein van Jodphur naar Bikaner, omdat we anders geen plaats zouden hebben (278 km; 5,5 uur). We aten romige knoflooksoep in een luxe restaurant om rustig (zonder herrie en gezeur) te kunnen wachten op de vertraagde trein.

Onderweg passeerden we het zoutmeer Sambhar, waarin de wolken mooi spiegelden. Overal waren mensen bezig met de diverse stappen voor het winnen van zout. Het is leuk om met de voortdurend toeterende trein in een lagere klasse te reizen, omdat je dan de gewone mensen ontmoet. Je moet wel tegen staren kunnen, want de meesten zijn geen toeristen gewend. Onderweg hadden we onweer, dus alle gammele ramen werden snel dichtgedaan. Niettemin lekte het water toch door de kieren. Gelukkig hadden we een hele bank voor onszelf (we hadden twee slaapplaatsen gereserveerd), dus we hoefden niet dichtbij het raam te zitten.

Ook in Jodhpur had het geregend, hetgeen weinig voorkomt, dus het was vrij fris. Rajasthan is echter normaal gesproken droog en warm (‘s zomers tegen de 50 graden; de winkels sluiten dan). Volgende week is het hier weer boven de 35 graden, nu is het heel aangenaam.

We sliepen in een prachtige kamer, de mooiste tot nog toe (guesthouse Ganpati). Jammer genoeg was er alleen net niet lauw water, dus hebben we toch een andere overnachtingsplaats gezocht en gevonden (guesthouse Laxmi Niwas). Het is gevestigd in een prachtig oud gebouw dat duidelijk een geschiedenis heeft. Dat de bedden hard en onregelmatig zijn, nemen we voor lief. Vanaf het balkon hebben we uitzicht op een groot tempelcomplex. Warm water is er in overvloed, want er hangt een grote, wat roestige boiler.

Jodhpur is een heel prettige, bezienswaardige stad. We verblijven in het gebied ten noorden van de Sardar markt, met zijn kenmerkende kloktoren, die echt luidt. Veel gebouwen zijn lavendelblauw geverfd. Het grote fort, Mehrangarh, is prominent 120 meter boven de stad aanwezig. We gaan het niet bezoeken, want we hebben er al zoveel gezien.

Vanwege de lage temperatuur wilde ik niet eten op een dakrestaurant. Helaas is er geen fatsoenlijk restaurant aan de straat te vinden, dus uiteindelijk aten we op het enigszins beschutte dak van guesthouse Sunshine. De kok is goed, schoon en aardig, maar je moet wel geduld hebben tot je maaltijd wordt geserveerd. In de avond ontmoetten we aan aantal jonge mensen die elkaar ook ontmoet hadden. Sommige dronken Lassi ‘special’, wat in dit geval (licht) verdovende middelen betekende. Één van hen is er ziek van geworden.

We kochten een erg mooie wollen sjaal voor weinig geld. We roken aan de vele kruiden en theeën die hier worden verkocht en we dronken de beroemde Makhaniya lassi (“saffraan lassi”) in hét hotel (restaurant) Mishrilal in de zuid-poort van de markt. ‘s Avonds liepen we over de verlaten markt, tussen tientallen koeien die de resten van de groentemarkt aan het eten waren. De mest/modder ligt hier soms dik op de ongelijke straatjes.

Voor het uitzicht op de blauwe stad gingen we omhoog naar het prominent aanwezige fort. We ontdekten dat er voor het fort aan de zijde van de stad een pad was, dat we volgden tot aan het andere einde van het fort. Daar ontdekten we een prachtige tempel, met aan twee zijden een prachtig uitzicht. De vriendelijke, jonge bewaker van de tempel leidde ons met plezier rond. We gingen weer naar beneden en terug door allerlei leuke steegjes. We aten samen met de wat vreemde 58-jarige Oost-Duitser die we eerder hadden ontmoet. Hij is gescheiden, ziek (dikkedarmkanker) en naar eigen zeggen “herboren”. Het restaurant dat we eerder in de middag bezochten, was erg goed. De kok was een schone, jonge jongen.

We moesten nog wachten op de trein, dus we liepen wat rond. We kochten een heerlijk ontbijt, papad met dal en rode ui, en zagen een bruiloft met muziek, koets en kamelen. Op het station spraken we nog met twee wat meer ontwikkelde jongens. De sterk groeiende moslimgemeenschap is vaak een onderwerp van een gesprek. Volgens de Hindoes zijn ze vaak niet eerlijk en niet zo schoon.

We zagen de Taj Mahal, volgens velen het mooiste gebouw ter wereld, al in de ochtend en de avond, vanaf een dakterras, vanuit het fort en wandelend langs de rivier. ‘s Ochtends is het steeds nevelig, dus we hebben ons de moeite bespaard om vroeg op te staan om de Taj Mahal met zonsopgang te bekijken, ook al zou de Taj Mahal dan op zijn mooist zijn. In plaats daarvan bezochten we de Taj Mahal later in de middag met een redelijk heldere lucht (smog is hier een doorlopend probleem). Het is een mausoleum dat Shah Jahan liet bouwen vanwege het overlijden van zijn tweede vrouw, Mumtaz Mahal. Het bouwen begon in 1631 en duurde ongeveer 22 jaar. Het grootste gedeelte van het hoofdgebouw is van wit marmer. Er werkten ongeveer 20.000 mensen aan.

Je mag naar binnen zonder schoenen of met een hoesje om je schoenen. Binnen is het donker er is er een indringende geur van zweetvoeten. Overal staan borden dat je stil moet zijn, maar dat wordt volledig genegeerd. De wachters fluiten met een hard fluitje om de mensen te corrigeren. Van buiten is het gebouw aantrekkelijker dan van binnen.

We aten heerlijk bij het uiterst schone Zee café. De eigenaar heeft in diverse landen in Europa gewerkt en stak de draak met de mafheid van zijn eigen land.

We bezochten het gebied rond de westelijke poort. Op een vuilnisbelt lagen duizenden gebruikte schoenenhoesjes. Bij de rivier hadden we op een rustige plaats nog een aardig uitzicht op de Taj Mahal.

Vandaag reizen we met de trein door naar Jaipur in Rajasthan, ditmaal in een wat luxere klasse: AC Chair Car (CC). We kochten ook een treinticket van Jaipur naar Jodhpur op 15 februari in de sleeper class (SL).

De Indiase spoorwegen kunnen nog wat van de Nederlandse spoorwegen leren, onze trein was maar liefst 3,5 uur vertraagd, zodat we vrij laat in Lucknow (Uttar Pradesh) aankwamen (200 km; ruim vier uur). Om de tijd te doden keken we een aflevering van Haven op mijn Sony Ericsson Xperia Pro smartphone met CyanogenMod.

Het kostte wat moeite om een hotel te vinden. Ook hier is een wet van kracht geworden die hotels verplicht om zich te registreren om buitenlanders te mogen laten overnachten. Helaas doen slechts enkele hotels dit. Het hotel waar we uiteindelijk om middernacht waren, was gehorig en de bedden waren erg hard (de bedden zijn hier altijd hard, maar dit was te hard).

Na het ontbijt zochten we een ander hotel. We kozen na enige omzwervingen het wat luxere hotel Vishwanath, met een ruime, schone kamer en lekkere zachte bedden (voor Indiase begrippen). We hadden de ramen opengezet vanwege de geur van mottenballen. Het duurde niet lang voordat er een aapje naar binnen keek met een roti in zijn handjes! We hebben het raam maar weer dichtgedaan. Na het wegkrabben van de kalk van de douchekop met de sleutel van de kamer, kon ik ‘s ochtends lekker warm douchen.

We lieten ons met een fietsrickshaw naar het bekende Tunday Kabab in de oude wijk Aminabad brengen, met zijn vele kleine, sfeervolle steegjes. Uiteraard wilde de chauffeur meer geld hebben dan afgesproken, maar dat weten we inmiddels wel. Er zijn hier veel mooie koloniale gebouwen, die ‘onverklaarbaar bewoond’ zijn. De staat is vrijwel altijd heel slecht, maar juist daarom heeft deze stad iets aantrekkelijks. We vonden een beschermde moskee met de naam Maqbara Alia (verder geen informatie). Er was niemand, dus we verkenden het verlaten gebouw alleen. We konden zelfs het dak via een half vergane trap bereiken. Het was een leuk avontuurtje.

We aten in een goed restaurant Chowmein en bestelden ook ‘Spl Kesar & Pista Badam Kulfi‘ als toetje, omdat we af en toe gewoon wat proberen. Het bleek een hard soort ijs met pistachenootjes te zijn en best lekker. Het is soms best moeilijk om een goed restaurant te vinden. Eten kun je hier overal, maar je kunt hier ook overal ziek worden.

We zijn er aan gewend en het is zeker niet de eerste keer dat we het meemaken, maar op straat is het een enorme drukte. Het verkeer, voetgangers, fietsers, brommers, rickshaws, auto’s en bussen, gaat hier kriskras en rakelings langs elkaar over straat. Overwegend links, maar als het zo uitkomt ook zomaar rechts. Het beste kun je maar ontspannen meebewegen en geen onverwachte bewegingen maken, dan gaat alles goed.

Het boeken van een treinticket ging dit keer iets makkelijker. De rij met creditcard-betalingen was relatief kort en ik was nog eerder aan de beurt dan Hanneke die in de rij voor vrouwen stond. We hebben gisteren ook dekentjes gekocht voor het geval de stoelen hard zijn (dat varieert) of voor als het koud is. Later kunnen we ze ook in de sleeper class gebruiken als we terug gaan reizen naar Kolkata. De treinreis naar Agra is de langste tot nog toe: 330 km, bijna 6 uur.

De trein naar Sasaram was zelfs voor Indiase begrippen laat. We waren dus voor niets heel vroeg opgestaan. Ook omdat ik mij door een voedselvergiftiging niet zo lekker voelde, hebben we de trein geannuleerd (dat kan hier kosteloos bij meer dan drie uur vertraging) en de trein naar Varanasi de volgende dag, nog vroeger, geboekt (220 km; ruim 4 uur). Gelukkig waren er nog enkele bedden in de ‘sleeper’ klasse (SL), maar niet meer bij elkaar (maar wel in dezelfde wagon). De spoorwegen vervoeren hier per dag ongeveer net zoveel mensen als alle inwoners van Nederland!

Na een dagje rust ging het gelukkig wat beter. Het kostte enige moeite om te weten te komen waar onze wagon zich bevond. Aangezien de treinen heel lang zijn en soms maar kort stoppen, is dat zinvol om van tevoren te weten. We hadden er alleen niet op gerekend dat de trein van de andere kant kwam dan de voorgaande. Uiteraard moesten we mensen van onze gereserveerde plaatsen wegjagen. Geen probleem, want ondanks dat hier alles ongeorganiseerd is, zijn de mensen erg gevoelig voor officiële papieren, zoals een treinkaartje, en autoriteit. De trein ging netjes op tijd weg en kwam maar ietsje te laat aan. Leuk was dat we met daglicht de Ganges over een grote ijzeren spoorbrug overstaken.

We lieten ons door een autorickshaw naar Assi gath, de rustigste en laatste gath brengen. Na een stukje stroomafwaarts lopen, kozen we Shanti rest house bij Hanuman gath als overnachtingsplaats. De kamer is eenvoudig, maar prettig. We hadden uitzicht op de sfeervolle, ‘s ochtends vaak mistige Ganges. Jammer dat er ‘s nachts veel rook naar binnen kwam. De volgende nacht sliepen we dan ook in een kamer wat verder naar achteren. ‘s Ochtend werden we wakker van de bellen van de tempels, die hier om de zoveel meter langs de Ganges liggen.

Stel je bij Varanasi een middeleeuwse stad voor, waar het vee losloopt en voeg daar veel toeterende en bellende (brom)fietsen en, waar de straten breed genoeg zijn, fiets- en autorickshaws (tuk-tuks) aan toe. Vrijwel alle gebouwen zijn slecht onderhouden. De straatstenen liggen vaak los en je moet uitkijken dat je niet in een koeienvlaai stapt. Op sommige plekken liggen pannekoekjes koeienvlaai te drogen, waarschijnlijk als brandstof.

Als toerist word je hier continu lastiggevallen: “how are you?“, “where are you from?“, “what is your name?“, “hello, hello, HELLO, HELLO“, “massage?“, “boat?“, “cheaper” (hier synoniem voor cheater), of bijzonder bijdehand “do you remember me from yesterday?” en je moet uitkijken dat je niet ongevraagd een rode stip op je voorhoofd krijgt, met maar één doel: roepies.

Het is een genoegen om langs de vele gaths te slenteren waar mensen zich wassen in het voor hen heilige water en waar massaal lijken worden verbrand. ‘s Avonds drijven er schaaltjes met bloemen en vuurtjes in het water. Het is leuk om je net als velen met een roeibootje een stukje over de rivier te laten brengen. Ik moest erg lachen om een roeibootje met een meisje dat allerlei waren te koop had. Ook op het water ontkom je dus niet aan de verkopers.

We bezochten wat bekend staat als de oude stad, waar vele kleine steegjes je snel laten verdwalen als je geen GPS hebt. We kwamen langs de gouden tempel, waar lange rijen mensen stonden te wachten. Als niet-Hindoe mag je er, zoals zo vaak, niet in. Hier was veel militaire bewaking, wat we nog niet eerder zagen.

Het klimaat in Varanasi is nu heel aangenaam. Het is prettig om gewoon een poosje op het hoge dakterras van het hotel te zitten en van het uitzicht op de Ganges te genieten. Het eten van het hotel was prima en de menukaart uitgebreider dan wat je op straat kon krijgen. Het wordt door een aardige kok vers bereid. Er is een vogelkooitje met drie parkietjes die vrolijk kwetteren.

Hoewel we dat niet gepland hebben, is het nu de bedoeling dat we na een paar tussenstops de Taj Mahal gaan bezoeken. We kunnen altijd met een nachttrein weer relatief snel terug naar Kolkata.

Het was een vrij lange en ongemakkelijke reis met de trein van Ranchi naar Gaya (ca. 5,5 uur; 320 km). We reisden van de arme staat Jharkhand naar de nog armere staat Bihar. Helaas is hier ook enige criminaliteit, dus we moeten wat beter opletten (nog niets van gemerkt gelukkig).

Het kostte moeite om een plaats in de trein te reserveren, omdat dat op het station niet op tijd leek te kunnen (het loket was gesloten tot het moment waarop de trein zou vertrekken). Het is mij helaas niet gelukt om een reservering te kunnen betalen via de website van Indiase spoorwegen, zodat we dit via een boekingskantoortje moesten regelen. De stoelen waren vrij hard en ongemakkelijk en achter ons zat een verkouden Indiaas stel dat voortdurend luid boerde en luidruchtig geeuwde. De trein reed een stuk over een traject waar we al eerder langskwamen, ditmaal in de late middag met mooi licht.

We arriveerden midden op de avond volgens schema (dat is bijzonder) in Gaya, een grote, drukke stad. Met een autorickshaw gingen we naar het aanbevolen hotel Vishnu International, dat helaas vol of ‘vol’ was. We vonden een stukje verderop hotel Surya, waar we heel vriendelijk door drie mannen werden ontvangen. De achterin gelegen, rustige kamer was aangenaam en er was zelfs warm water. Warm water wordt meestal op aanvraag in een emmer geleverd, maar in dit hotel hadden we een eigen boilertje (maar geen warme douche).

De volgende ochtend reisden we, na een goed ontbijt in een ‘family’ restaurant dat gevuld was met een vieze rook, met een autorickshaw in ongeveer een half uur door naar het stadje Bodh Gaya. Hier vond Boeddha volgens overlevering ruim 2550 jaar geleden verlichting onder een Bodhi boom (ficus religiosa). De boom die nu naast de 54 meter hoge piramide (Mahabodhi tempel) staat, is volgens zeggen een afstammeling. Het verhaal achter de boom is even ongelofelijk als ongeloofwaardig. Een stek van de boom zou door prins Mahinda naar Sri Lanka gebracht zijn en een stek daarvan later weer terug. Ashoka heeft de oorspronkelijke boom vernietigd. De tempel staat sinds 2002 op de Werelderfgoedlijst. Oorspronkelijk was er alleen een nis, die in de tweede eeuw na Christus werd vervangen door de tempel, die in de loop van de tijd regelmatig gerestaureerd en uitgebreid is.

Richting het meditatiepark is er een ‘tank’, een vierkant meer dat de belangrijkere tempels bijna altijd hebben. Middenin het meer staat een Boedda-beeld en bij het meer hangen veel Tibetaanse gebedsvlaggen in vijf kleuren (wit, geel, rood, groen en blauw). De vissen worden door de voorbijgangers gevoerd met gepofte rijst. Helaas belanden de plastic zakjes ook in een meer. Gelukkig ruimt een monnik in een soort kano de rommel op. Dichtbij staat een paal waar mensen muntjes van 1, 2 of 5 roepies proberen te gooien. Soms komen er meer muntjes naar beneden dan gegooid.

Overal lopen monniken rond, jong en oud, uit diverse landen, zoals Nepal en Tibet, makkelijk herkenbaar door de okergele of bordeauxrode mantels die ze dragen. Ook monniken gebruiken mobieltjes en hebben soms haast. Ze slapen op harde bedjes rond de tempel en murmelen devoot gebeden, soms begeleid door ‘trommels’ en ‘toeters’, soms hardop lezend in een langgerekt Tibetaans gebedsboek met losse bladen. Ook Hindoes komen hier in groten getale, omdat zij geloven dat Boeddha een incarnatie van Vishnu is.

De vele Boeddha-beelden op en rond de tempel zijn versierd met meestal gele of oranje bloemen en overal zie je voedseloffertjes, vaak in de vorm van rijst en water in kuiltjes van stenen, maar ook luxe mandjes met bijvoorbeeld fruit, vaak granaatappel.

Gisterenavond konden we nog voor sluitingstijd het park van de tempel in en zagen we duizenden boterlampjes in een soort kassen branden. De ramen waren beroet en warm. Een mysterieus gezicht.

We slapen in Shanti Guesthouse, waar we voor het eerst een heerlijk warme douche hebben. ‘s Ochtends vroeg worden we wakker van de monotone gebeden die uit de megafoons nabij de tempel komen.

De stroom valt hier net als in Gaya regelmatig uit. Overal staan generatoren om de lampen te laten branden (de niet essentiële dingen zoals airco’s en televisies staan op aparte groepen). Het stadje vult zich in de loop van de dag met de rook van de vele vuurtjes (helaas wordt er ook plastic verbrand), wat ‘s avonds een haast spookachtige sfeer geeft.

Ik zie de vrij primitieve reis naar deze oase van relatieve rust als een soort pelgrimstocht. We blijven hier een aantal dagen, alleen al voor het heerlijke en gevarieerde eten in Fujiya Green restaurant. Mijn voorkeur is de vegetarische thali, hier geserveerd met pickles (je moet aan de pittige, zure smaak wennen, maar het is wel lekker). In het restaurant zie je allerlei verschillende soorten mensen, waar we gewoon ongestoord tussen kunnen zitten. De gangbare groet is ‘Namasté‘. We moeten ook nog nadenken of we die mooie Tibetaanse klankschalen gaan kopen (1,5-2,5 kg en nog vier weken te gaan).

Tot nog toe hadden we vrijwel altijd 3G internet, wat prettig is om op de hoogte te blijven of voor de momenten dat je genoeg tempels hebt gezien. Wi-Fi is hier vrijwel nooit beschikbaar.

Morgen gaan we nog een aantal tempels bezoeken, in ieder geval de Tibetaanse tempel/klooster, waar helaas geen slaapplaatsen meer waren.

We reisden vroeg in de gewone tweede klasse (2S) van een sfeervolle trein in ruim drie uur van Kolkata naar Bishnupur (ca. 200 km). Aan het plafond van de trein hingen tientallen ventilatoren voor de hetere dagen in het jaar. Nu was het fris door de tocht door de kieren van de ramen en de openstaande deuren. De mensen zijn steeds nieuwsgierig, maar het duurt altijd even voor ze contact maken. Ze zijn onveranderlijk vriendelijk en behulpzaam.

In Bishnupur bracht een fietsrickshaw ons naar College Road, waar de meeste hotels zich bevinden. Het aanbevolen Tourist Lodge, een staatshotel, was vol, dus sliepen we in een prettig hotel een stukje verderop. Hotel is in India een verwarrend begrip, want de wat betere restaurants noemen zich soms ook hotel. Dus ik gebruik maar het wat duidelijkere woord ‘lodge’.

Een groot deel van de middag toerden we met een fietsrickshaw langs de belangrijkste terracotta tempels. De tempels zijn of van bakstenen of van lateriet. De meeste liggen binnen een fort, waarvan vrijwel niets over is. De vele, prachtige afbeeldingen van mens- en dierfiguren en -taferelen zijn van terracotta. De tempels waren onderdeel van het Malla koninkrijk, dat in 1805 eindigde door de verkoop van het gebied door de East India Company aan de Maharajah van Burdwan. We zagen o.a. de tempel van Rasmancha (1600), Madan Mohan (1694), Laji (1658; lateriet), Radhashyam (1758), Jor Bangla (1655), Shyam Rai (1643), Radhayohinda (1729) en Nandatal. De rode tempels werden door het licht aan het einde van de dag nog mooier!

Je voelt je bijna beschaamd dat een vrij klein en mager mannetje hard moet trappen om je in zijn fietsrickshaw te kunnen vervoeren. Gelukkig hadden we ondanks de taalbarrière een goed contact. Ik heb zelf ook even gefietst en het is goed te doen. Veel mensen onderweg lachten, zwaaiden of groetten.

We aten lekker in Tourist Lodge. De bediening is hier vrijwel altijd voorbeeldig. De rekening krijg je met venkel- of anijszaad en kandijsuiker. We gingen vroeg slapen, om weer op tijd op te kunnen staan.

Kolkata (Calcutta) heeft het enorme aantal van ca. 14  miljoen inwoners, maar toch is de drukte in het centrum voor ons draaglijk. Als je goed kijkt, zie je een indringende armoede. Bijvoorbeeld een gezinnetje dat onder een stuk plastic in een hoek op straat leeft of een rickshaw die door een oud mannetje op blote voeten wordt getrokken. Aan de andere kant lopen er ook goed geklede mensen met een mobieltje aan hun oor, hoewel dit een minderheid is.

Fotograferen is moeilijk, want ik weet niet waar ik moet beginnen. Een paar halfblote mannen bij een ouderwetse pomp die zich aan het wassen zijn, een aantal witte koeien die de allerlaatste restjes in een hoop vuilnis zoeken, een man die zich op straat laat scheren, een ongelofelijke wirwar van draden boven de straat, de miniatuur aardewerken wegwerpbekertjes voor de dampende thee of koffie die door twee magere jongetjes in een stalletje worden verkocht, het vervallen gebouw of de krakende houten trap van hotel Pioneer waar we slapen, de stokoude, knarsende tram met een dikke gele verflaag en houten raamkozijntjes, de felbeschilderde bus waar de kentekenplaat onder de open radiator de doorgeroeste bumper bijeenhoudt, twee rijen vrouwelijke bewakers na de poort van de metaaldetector van een wat beter warenhuis, de kokende, geel gekleurde dal (gerecht op basis van linzen) in een grote, platte, metalen schaal boven een vuur met rondom hele rode tomaatjes, afgewisseld met halve gele citroentjes en ga zo maar door.

Op straat rijden veel gele taxi’s en (auto)rickshaws die erg veel toeteren of bellen. Soms galmt het van twee kanten in je oren.

Op het vliegveld ruik je al de rook van de vele houtvuren in de stad. Het vliegveld is slechts ca. 15 kilometer van de stad, toch kost het vanwege de non-stop verkeersopstoppingen een uur om daar (weg) te komen. Op straat ruik je soms de aangename geur van bijvoorbeeld kerrie, maar soms ook vieze, zurige geuren van afval. Hier en daar ligt een dode rat.

India heeft een geheel eigen identiteit, die zich moeilijk laat beschrijven of vergelijken. Het is een land dat mij juist hierdoor erg bevalt. Kolkata is anders dan wat ik mij van onze reis van vier jaar geleden door het zuiden van India herinner.

Het eten is, net als de meeste andere dingen, extreem goedkoop en heel lekker. Als ontbijt kun je bijvoorbeeld paratha (kleine pannekoekjes) met dal eten, met heerlijke thee met melk en kruiden. Tussen de middag zijn er verschillende soorten dal en gekruide groenten, zoals stronkjes bloemkool, met lekkere witte rijst. Voor de niet-vegetariër is er bijvoorbeeld kip of vis.

Het weer is hier nu aangenaam, ‘s nachts 15 graden, overdag ruim 25 graden. Heel anders dan de kou en sneeuw die we achterlieten en die voor overvolle, vertraagde treinen op weg naar Schiphol zorgden. We vlogen met Emirates naar Dubai en daarna door naar Kolkata. De luxe van Emirates zullen we vast nog meer waarderen als we over ruim vijf weken weer terugvliegen naar Nederland.